ԳԵՂԱՐՔՈՒՆԻՔ _ Հայաստանի ամենամեծ մարզերից է, որտեղ գտնվում է Հայաստանի կապույտ մարգարիտը՝ Սևանը: Բազմաթիվ հնավայրերի առկայությունը փաստում է, որ Գեղարքունիքի մարզը բնակեցված է եղել դեռևս մեր թվարկությունից առաջ մի քանի հազարամյակներ:

ՀՆԱՎԱՅՐԵՐ _ Լճաշեն_ (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ)- այստեղ հայտնաբերվել են կառքեր և անիվ, որոնք համարվում են աշխարհում պահպանված ամենահին կառքերը: Բազմաթիվ ազգեր անիվ և կառք հասկացությունները կիրառել են հազարամյակներ հետո միայն: Բրոնզեդարյան ժամանակաշրջանում Լճաշենում բարգավաճել է զարգացած հասարակություն: Այսպիսի հին քաղաքակրթության մասին են խոսում Սևանի ավազանի մյուս բնակավայրերում կատարված հայտնագործությունները: Այդպիսիք են՝ Վարդենիսի լեռների հնավայրերը, Արծվանիստի մոտ հնագույն բնակավայրերը, Մեծ Մասրիկի դամբարանադաշտը, Ծավեր կամ Ծավարի դամբարանադաշտեր, Նորատուսի հնագույն դամբարանադաշտ: